Kennisbank — Markt
Hoe worden onbalansprijzen bepaald, wie handelt er op de markt en hoe kun je als bedrijf profiteren van flexibel vermogen?
Overzicht
De onbalansmarkt is geen vrije markt in de klassieke zin. TenneT is de enige koper van balanceringsenergie. De prijs wordt bepaald door de marginale kosten van het duurste ingezette balanceringsmiddel.
BSP's (Balancing Service Providers) bieden reservecapaciteit aan op de reservemarkt. TenneT selecteert de goedkoopste biedingen (merit-order principe) en activeert ze wanneer dat nodig is.
De resulterende prijs — de marginale activatieprijs — wordt de onbalansprijs waartegen alle BRP's worden verrekend.
TenneT sorteert alle biedingen van goedkoop naar duur. Ze koopt van links naar rechts totdat de onbalans opgelost is. De prijs van het laatste inzette bod bepaalt de prijs voor iedereen.
De verticale lijn toont het benodigde balanceringsvolume. De kruising bepaalt de marginale prijs (= onbalansprijs).
Marktdeelnemers
BSP's bieden flexibel vermogen aan op de reservemarkt. Ze worden betaald voor beschikbaarheid (capaciteitsvergoeding) en voor activatie (energievergoeding).
BRP's zijn de passieven marktdeelnemers. Ze zijn geen actieve bieders, maar worden via de onbalansprijs gestimuleerd om hun portfolio in lijn te houden met hun programma — of er bewust tegenin te gaan.
Prijsvorming
BSP's sturen biedingen in voor op- en afregelenergie, elk met volume (MW) en prijs (€/MWh).
TenneT rangschikt alle biedingen van goedkoopst naar duurst, apart voor op- en afregelen.
Per kwartier stelt TenneT de netto systeemonbalans vast (in MWh).
TenneT koopt biedingen van goedkoop naar duur totdat de onbalans gedekt is.
Het laatste inzette bod bepaalt de onbalansprijs voor die periode (marginale prijszetting).
Alle BRP's worden verrekend op basis van hun portfolioafwijking × onbalansprijs.
| Bieder | Volume (MW) | Prijs (€/MWh) | Status |
|---|---|---|---|
| BSP-Alpha | 50 MW | 28,5 € | Actief |
| BSP-Beta | 80 MW | 35,0 € | Actief |
| BSP-Gamma | 30 MW | 42,0 € | Actief |
| BSP-Delta | 60 MW | 67,5 € | Marginaal bid → |
| BSP-Epsilon | 40 MW | 89,0 € | Niet nodig |
| BSP-Zeta | 25 MW | 110,0 € | Niet nodig |
TenneT had 220 MW nodig voor opregelen. Het laatste bod (BSP-Delta, 67,50 €/MWh) is het marginale bod. Alle BRP's worden verrekend tegen 67,50 €/MWh.
Kansen
Er zijn twee manieren om financieel te profiteren van de onbalansmarkt.
Bied je flexibele assets aan als reserve-vermogen. Je ontvangt een capaciteitsvergoeding voor het beschikbaar stellen, plus een activatievergoeding bij inzet.
Prequalificatie bij TenneT, meetapparatuur, communicatiesystemen, minimaal biedvolume (typisch 1 MW per product).
Gebruik live systeemonbalansinformatie om je portfolio tegengesteld aan de systeemrichting te laten afwijken. Geen prequalificatie nodig — maar vereist nauwkeurige monitoring en snel ingrijpen.
Als het systeem kort is: meer produceren of minder verbruiken dan gepland. Je ontvangt dan de hoge invoedingsprijs in plaats van de lagere dagmarktprijs.
Context
| Markt | Tijdshorizon | Platform | Verhandeld | Rol in keten |
|---|---|---|---|---|
| Forward / Futures | Maanden–jaren | OTC / EEX | Toekomstige MWh | Langetermijn inkoop/verkoop |
| Day-ahead (EPEX) | D-1, uur | EPEX Spot | Uurcontracten | Dagelijkse basisprijszetting |
| Intraday (EPEX) | Tot 5 min voor | EPEX Spot | ISP-contracten | Bijstellen dagprogramma |
| Reservemarkt (aFRR/mFRR) | Weken–dag | TenneT tender | Reservecapaciteit | BSP biedt beschikbaarheid |
| Onbalansmarkt | Real-time, per ISP | TenneT intern | Correctie-energie | Eindverrekening afwijkingen |